و مسافت اقرب جبال به آن شهر مقدار يك منزل است و آب آشاميدن آنها از جيحون است و نهرى است كه جارى مىشود از صغانيان و از براى دهات و مزارع ايشان از جيحون شربى نيست بلكه مزارع آنها از نهر صغانيان مشروب مىشود . و از مدينه‌هاى ترمد شهر صرمنجن و هاشم‌جرد است . و قواذيان مدينه‌اى است و شهرى دارد كه كوچكتر از ترمد است و از براى قواذيان از شهرها نودز است . و واشجرد مثل ترمد است در بزرگى و وسعت . و شومان كوچكتر از ترمد است و مرتفع مىشود از واشجرد و شومان ، تا نزديك صغانيان ، زعفران بسيارى كه حمل كرده مىشود به اطراف و اكناف و مرتفع مىشود از قواذيان نوافح طيب و عطريات و بويهاى خوش . و صغانيان شهرى است بزرگتر از ترمد مگر آن‌كه ترمد اهل و مالش بيشتر است . و صغانيان را قلعه‌اى است . و اما اخسيسك به محاذات زم واقع است و زم در زمين خراسان است مگر آن‌كه اين دو شهر مجموع و يكى هستند در عمل و اقامهء جماعت و خطبه و منبر به زم است . و آن شهرى است باخصب و فراوانى [ و كوچك است از حيثيت شهريت و غالب اطرافش سوائم است از شتر و گوسفند و بر طرف ظهر هريك از اين دو شهر صحراها و چاهها و چراگاهها است ] « 1 » . و اما فربر شهرى است از بخارا در جملهء بخارا و وصف آن ذكر شده . و اما خوارزم : بايد دانست كه لفظ خوارزم اسم آن اقليم است و جدا شده است از خراسان و از ماوراء النهر و احاطه دارد به خوارزم بيابان از هرطرف و حد آن متصل است به حد غزيه در جانب شمال و مغرب و جانب جنوب و شرقيش خراسان و ماوراء النهر است . و خوارزم در آخر نهر جيحون است و بعد از خوارزم ديگر شهر و عمارتى در كنار جيحون نيست و مىرود رود جيحون از خوارزم تا منتهى مىشود به درياچهء خوارزم .

--> ( 1 ) - ايضا : [ شهرى كوچك است و مردم زم ستوردار باشند و زم و اخسيسك بر دو كنار جيحون هردو سرحد بيابان باشد ] ص 234 . ظاهرا اخسيكث درست است .